Teksas’ta Kürtaj Karşıtı Liderlere 459 Bin Dolarlık Şok Dava
Amerika Birleşik Devletleri’nin en katı üreme sağlığı kısıtlamalarına sahip eyaletlerinden biri olan Teksas’ta, hukuk tarihine geçecek nitelikte benzeri görülmemiş bir dava açıldı. Eyalette kürtaj haplarının taşınmasını ve dağıtımını yasaklayan düzenlemelerin mimarı olan muhafazakar sivil toplum kuruluşu liderleri, kendi destekledikleri yasa maddesi gerekçe gösterilerek mahkemeye verildi. Teksas kürtaj yasası kapsamında başlatılan bu yargı süreci, sivil vatandaşlara ihbar ve tazminat davası hakkı tanıyan mekanizmanın ilk kez yasanın kendi mimarlarına karşı işletilmesi nedeniyle ülke genelinde büyük yankı uyandırdı.
İçindekiler
Kürtaj Karşıtı Liderler Kendi Yasalarının Hedefi Oldu
Harris County Bölge Mahkemesi’nde açılan davanın merkezinde, ABD’nin en bilinen kürtaj karşıtı gençlik organizasyonlarından Students for Life of America ve kurumun başkanı Kristan Hawkins yer alıyor. Organizasyon, geçtiğimiz yıl eyalet parlamentosunda yasalaşan ve kamuoyunda House Bill 7 (HB 7) veya Woman and Child Protection Act olarak bilinen düzenlemenin hayata geçmesi için yoğun bir lobi faaliyeti yürütmüştü. Ancak dava dilekçesinde yer alan belgelere göre örgüt yöneticileri, Teksas’ta kürtaj haplarının internet üzerinden ne kadar kolay temin edildiğini kanıtlamak amacıyla bir gizli operasyon kurguladı.
Houston Uzay Merkezi yakınlarında telefonları üzerinden Teksas sınırları içine posta yoluyla kürtaj hapı siparişi veren aktivistler, bu eylemlerini sosyal medya hesaplarında açıkça duyurdu. Yapılan paylaşımda örgüt üyelerinin “Tahmin edin ne yapıyoruz? Gizlice kürtaj hapı siparişi veriyoruz, takipte kalın” ifadelerini kullandığı tespit edildi. Söz konusu paylaşım, kürtaj haplarının eyalet sınırları içerisinde herhangi bir noktadan başka bir noktaya taşınmasını ve teminini açıkça yasaklayan eyaletteki kürtaj düzenlemesi hükümleri karşısında doğrudan bir suç delili haline geldi.
Davayı açan 26 yaşındaki Maria Puerto isimli Teksaslı kadın, eyaletteki kısıtlamalar nedeniyle istem dışı gebeliklerini sonlandıramadığını ve bu yüzden hem üniversite eğitimini yarıda bırakmak hem de işini kaybetmek zorunda kaldığını belirtti. İki çocuk annesi olan davacı, yasanın kendisine tanıdığı sivil dava hakkını kullanarak, kürtaj karşıtı örgüt liderlerinin kendi koydukları kuralları ihlal ettiklerini savundu.
Teksas Kürtaj Yasası ve Bumerang Etkisi
Eyalette yürürlüğe giren amerikahaberleri.com hukuk haberleri servisinin yakından takip ettiği Teksas kürtaj yasası, alışılmış ceza hukuku kurallarından çok farklı bir denetim mekanizmasına dayanıyor. Eyalet savcılarının veya polisin doğrudan müdahale etmediği bu sistemde, sivil vatandaşlara adeta birer denetçi veya “ödül avcısı” yetkisi veriliyor. Yasaya göre, kürtaj hapı sağlayan, eyalete taşıyan veya bu sürece aracılık eden herkese karşı herhangi bir Teksas sakini en az 100 bin dolarlık tazminat davası açabiliyor.
Davacı Maria Puerto’nun hukuk ekibini yöneten Amplify Legal avukatı Molly Duane, yasanın lafzının son derece açık olduğunu vurguladı. Duane yaptığı basın açıklamasında, “Yasa metni, eyalet içinde kürtaj ilaçlarının bir noktadan diğerine taşınmasını doğrudan ihlal kabul ediyor. İlaçları sipariş eden kişilerin bunu gizli bir gösteri veya soruşturma amacıyla yapmış olması onları yasal sorumluluktan muaf tutmaz. Teksas kürtaj yasası vatandaşları birbirine düşürmek üzere tasarlandı; ancak bu mekanizmadan faydalanacak biri varsa o da bu baskıcı sistemin bizzat mağdur ettiği kadınlardır” şeklinde konuştu.
459 Bin Dolarlık Çocuk Yetiştirme Tazminatı Talebi
Açılan davada talep edilen tazminat miktarı da rastgele belirlenmiş bir rakam değil. Davacı Maria Puerto, mahkemeden tam 459.782 dolar tazminat talebinde bulundu. Dava dilekçesinde bu tutarın, resmi ekonomik verilere göre Teksas eyaletinde iki çocuğun doğumundan 18 yaşına gelene kadar gerektirdiği ortalama yetiştirme maliyetine denk geldiği kaydedildi.
Doğum kontrol yöntemleri kullanmasına rağmen iki kez plansız hamile kaldığını belirten Puerto, eyaletteki ağır yasaklar ve eyalet dışına seyahat edecek maddi gücü bulunmaması nedeniyle doğum yapmak zorunda kaldığını ifade etti. İlk hamileliği sonrasında yükseköğrenimini bırakmak zorunda kalan genç anne, ekonomik olarak büyük bir çıkmaza sürüklendiğini dile getirdi. Yasal düzenleme uyarınca davayı kazanması durumunda Puerto şahsi olarak 10.000 dolarlık pay alabilecek; tazminatın kalan 449 bin dolarlık devasa kısmı ise Teksas’ta genç kadınlara gizli üreme sağlığı ve doğum kontrolü desteği sunan Jane’s Due Process adlı sivil toplum kuruluşuna bağışlanacak.
Davacı Puerto kaleme aldığı kişisel makalesinde, “Beni ve geleceğimi kontrol eden bu kanunları yapanlar, iş kendilerine gelince aynı kanunları çiğneme hakkını kendilerinde gördüler. Ben de onların kurduğu sistemi onlara karşı çalıştırıyorum” ifadelerine yer verdi.
Teksas Kürtaj Yasası Çerçevesinde Hukuki Emsal
Amerikan yargı çevrelerinde büyük bir şaşkınlık yaratan bu gelişme, eyaletteki sivil denetim mimarisini temelinden sarsabilecek bir güce sahip. Prestijli analizleriyle bilinen The Texas Tribune gazetesinin aktardığı bilgilere göre, daha önce bu yasa maddesi üzerinden açılan tüm davalar eyalet dışındaki sağlık kliniklerini ve hap gönderen doktorları hedef alıyordu. Ancak Teksas kürtaj yasası mekanizmasıyla ilk kez kürtaj karşıtı hareketin en ön saflarında yer alan militan bir grubun yöneticileri davalı koltuğuna oturtuldu.
Davalı taraf olan Students for Life başkanı Kristan Hawkins ise sosyal medya hesabı üzerinden yayınladığı videoda davanın tamamen siyasi bir tiyatro olduğunu iddia etti. Davanın temelsiz olduğunu öne süren Hawkins, Teksas Çocuk Koruma Hizmetleri’ne çağrıda bulunarak davacı annenin ebeveynlik ehliyetinin incelenmesini istedi. Ancak hukuk uzmanları, Hawkins ve ekibinin kendi elleriyle sosyal medyada paylaştıkları itiraf videolarının mahkemede inkar edilemez bir kanıt teşkil edeceği görüşünde birleşiyor. Yasa koyucuların metne eklediği geniş kapsam, mevcut yasa maddelerinin herkes için bağlayıcı olduğunu gösteriyor.
Ödül Avcısı Yasaların Geleceği ve Tartışmalar
Yasal uzmanlar, muhafazakar eyalet meclislerinin federal yargı denetimini aşmak amacıyla kurguladığı “sivil ihbarcı” yasalarının en büyük zaafının tarafsızlık ilkesi olduğunu belirtiyor. Yasa metinleri cezalandırıcı yetkiyi vatandaşlara dağıtırken, kimin kimi dava edebileceğine dair siyasi bir ayrım gözetemiyor. Dolayısıyla Teksas kürtaj yasası metninde yer alan açık hükümler, yasanın arkasındaki lobi gruplarını da aynı katı kurallarla bağlıyor.
Sonuç olarak, Harris County mahkemesinde görülecek olan bu dava yalnızca 459 bin dolarlık bir tazminat uyuşmazlığı olmanın çok ötesine geçmiş durumda. Eğer mahkeme kürtaj karşıtı aktivistlerin yasayı ihlal ettiğine hükmederse, benzer taktiklerle gizli soruşturmalar yürüten onlarca muhafazakar dernek ve yetkili de hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalacak. Teksas kürtaj yasası, kendi yaratıcılarını vuran tarihi bir bumerang olarak Amerikan anayasa ve ceza hukuku literatüründeki yerini şimdiden almış görünüyor.
