Yapay Zeka Veri Merkezleri Ara Seçimde Kaybetti, Denetim Dönemi Başlıyor
ABD’de 3 Kasım 2026 ara seçimlerinde seçmenler, yapay zekâ veri merkezlerine ilişkin yerel oylamalarda açık bir tavır aldı. İki yıl boyunca federal düzeyde sınırlı denetimle büyüyen veri merkezi projeleri, salı günü sandıkta birçok yerde durduruldu ya da sınırlandırıldı. Sonuç, yalnızca yerel imar tartışması olarak okunmadı; Kongre’de denetimi savunan adayların güç kazanmasıyla birlikte ulusal bir mesaj olarak yorumlandı.
New York Times’ın 4 Kasım’da yayımlanan haberinde, seçmenlerin yapay zekâ veri merkezi projelerini reddettiği ve düzenlemeyi vadeden Demokrat adayların seçimi kazandığı belirtildi. Haber, Cecilia Kang ve Sophia June imzası taşıyor. Seçim gecesinin ardından yayımlanan ilk değerlendirmeler, tepkinin tek bir eyaletle sınırlı kalmadığını gösterdi. Farklı eyaletlerdeki yerel oylamalar benzer yönde sonuçlandı.
Bu tablo, yapay zekâ altyapısının artık soyut bir teknoloji başlığı olmadığını ortaya koydu. Veri merkezleri; elektrik faturası, su kullanımı, gürültü ve imar kararlarının nasıl alındığı gibi günlük hayatı doğrudan etkileyen konularla birlikte tartışıldı. Seçmenler, projelerin maliyetini kimin üstleneceğini ve kararların ne kadar şeffaf alındığını sordu.
Seçim gecesi ne oldu?
Seçim gecesi, veri merkezleriyle ilgili yerel oylamaların büyük bölümünde kısıtlama yanlısı sonuçlar çıktı. Bazı yerlerde projeler tamamen yasaklandı, bazı yerlerde geçici durdurma kararı alındı, bazı yerlerde ise büyüklük ve enerji kullanımı sınırlandı. Sonuçların bir bölümü, oy sayımı sürerken önde görünüyordu ve kesinleşmesi için yerel kurulların onay süreci gerekiyordu.
Ulusal tabloya bakıldığında, seçmenlerin tepkisi partiler üstü bir nitelik taşıdı. Cumhuriyetçi seçmenlerin önemli bir bölümü de kendi mahallesinde veri merkezi istemediğini söyledi. Bu nedenle sonuç, yalnızca bir partinin kazancı olarak değil, yerel yaşam kalitesine ilişkin ortak bir kaygı olarak değerlendirildi.
Seçim gecesi aynı zamanda Kongre’nin kontrolünün Demokratlara geçmesiyle sonuçlandı. Yeni Kongre 3 Ocak 2027’de göreve başlayacak. Bu değişim, teknoloji düzenlemesi tartışmasının 2027’de daha görünür hale geleceğini gösteriyor. Ancak yeni çoğunluk, tek başına yasa geçirmek için yeterli değil; Beyaz Saray’ın vetosu ve Senato’daki dengeler hâlâ belirleyici olacak.
Yapay zekâ oylamasında 41 madde
Ballotpedia’nın sayımına göre 3 Kasım’da 10 eyalette veri merkezleriyle ilgili 41 yerel madde oylandı. Bu maddelerin 28’i geliştirmeyi sınırlamayı amaçlıyordu; yasak, moratoryum ya da yeni onay kurallarını içeriyordu. Diğer 13 madde ise geliştirmeyi kolaylaştıracak nitelikteydi.
Stateline’ın aktardığına göre, salı gecesi geç saatlerde kısıtlama getiren 33 madde geçmiş ya da önde gidiyordu. Yalnızca bir kısıtlama maddesi, North Dakota eyaletindeki Harwood’da reddedildi. Yaklaşık 12 maddenin sonucu ise o saatlerde henüz açıklanmamıştı. Bu nedenle 33 sayısı, kesinleşmiş nihai toplam değil, o ana kadar bilinen tabloyu yansıtıyordu.
Oylamalar eyalet çapında değil, yerel düzeyde yapıldı. Bu durum, kararların şehir ve kasaba meclisleri ile doğrudan seçmen iradesiyle şekillendiğini gösteriyor. Kaliforniya’dan Maine’e uzanan geniş bir coğrafyada benzer sorular soruldu ve benzer yanıtlar alındı. Bu yaygınlık, tepkinin bölgesel bir olay olmadığını düşündürüyor.
Seçmen neden karşı çıktı?
Seçmenlerin en sık dile getirdiği kaygı, elektrik faturaları oldu. Veri merkezleri büyük miktarda elektrik tüketiyor ve şebeke yatırımlarının maliyetinin hanelere yansıyıp yansımayacağı tartışma konusu oldu. Temsilciler Meclisi, 16 Eylül’de 100 megavat ve üzeri veri merkezlerinin şebeke iyileştirme maliyetini üstlenmesini öngören bir standardı eyaletlerin değerlendirmesini isteyen Ratepayer Protection Act tasarısını 417’ye karşı 3 oyla kabul etmişti.
İkinci kaygı, su tüketimi ve çevresel etkilerdi. Soğutma için kullanılan su miktarı, kuraklık yaşayan bölgelerde özellikle hassas bir konu haline geldi. Üçüncü kaygı ise gürültü ve inşaatın mahalle yaşamına etkisiydi. Dördüncü kaygı, karar alma sürecinin şeffaflığıydı; birçok seçmen, projelerin onay sürecinde yeterli bilgilendirme yapılmadığını düşündü.
NBC News çıkış anketi, bu kaygıların sandığa yansıdığını gösterdi. Ankete göre seçmenlerin yüzde 56’sı yapay zekâ ve veri merkezlerini Kongre oyunda belirleyici ya da önemli bir etken olarak gördü. Bu grubun yüzde 23’ü konuyu belirleyici, yüzde 33’ü önemli olarak tanımladı. Yüzde 31’i küçük bir etken dedi, yüzde 13’ü ise hiç etken olmadığını söyledi.
Aynı ankette seçmenlerin yüzde 76’sı kendi topluluğunda yeni bir veri merkezi kurulmasına karşı olduğunu belirtti. Yüzde 57’si yapay zekânın topluma yarardan çok zarar vereceğini söyledi. Bu oranlar, karşıtlığın yalnızca bir grup seçmenle sınırlı olmadığını gösteriyor. Ancak anket, tek bir konunun seçimi tek başına belirlediğini kanıtlamaz; yaşam maliyeti ve yolsuzluk gibi konular da seçmenler için daha üst sıralarda yer aldı.
Ohio neden merkezdeydi?
Ohio, veri merkezi oylamalarının merkezi oldu. Eyalette 18 belediyede 21 madde oylandı ve bu sayı diğer eyaletlerin önündeydi. Cincinnati Enquirer’ın aktardığına göre, en az 10 belediyede yasak kararı geçti. Bu belediyeler arasında Conneaut, Defiance, Granville, Hubbard, Pataskala, Piqua, Sunbury, Trenton, Upper Sandusky ve Urbana yer aldı.
Pataskala’da 25 megavatın üzerindeki veri merkezlerini yasaklayan madde yüzde 74 destekle geçti. Granville’de yasak yüzde 82’nin üzerinde oy aldı, Sunbury’de ise yüzde 79 destek gördü. Bu oranlar, yerel düzeydeki karşıtlığın ne kadar güçlü olduğunu ortaya koydu.
Ohio’da tartışma eyalet düzeyine de taşınıyor. Conserve Ohio adlı grup, büyük veri merkezlerine eyalet çapında yasak getiren bir anayasa değişikliği için imza toplamayı sürdürüyor. Ohio’da eyalet çapında bir yasak önerisi daha önce 1 Temmuz imza teslim tarihini kaçırmıştı; destekçileri 2027’yi hedefliyor. Yerel sonuçlar, bu girişimin 2027’de yeniden gündeme gelme olasılığını artırdı.
Piqua ve Yukon gibi yerlerde veri merkezi tartışması, yerel yöneticilerin görevden alınması oylamalarına da yansıdı. Bu örnekler, konunun yerel siyasette ne kadar belirleyici hale geldiğini gösteriyor. Seçmenler, projeleri destekleyen ya da onay sürecini yeterince şeffaf yürütmeyen yerel yöneticilere sandıkta yanıt verdi.
Yapay zekâ ve Kongre’de denetim dönemi
Yeni Kongre’de Demokratlar, veri merkezleri için daha sıkı kurallar getiren tasarıları yeniden gündeme getirmeyi planlıyor. En bilinen öneri, Senatör Bernie Sanders ve Temsilci Alexandria Ocasio-Cortez tarafından sunulan Yapay Zekâ Veri Merkezi Moratoryum Yasası. Tasarı, Kongre kapsamlı güvenlik önlemleri kabul edene kadar belirli yapay zekâ veri merkezlerinin inşasını ve genişletilmesini durdurmayı öngörüyor.
Tasarı, büyük ölçekli yapay zekâ modellerini geliştirmek ya da işletmek için kullanılan tesisleri ve 20 megavat eşiğini aşan, yüksek güçlü sunucu ya da sıvı soğutma kullanan tesisleri kapsıyor. Tasarı, komite aşamasını geçmedi ve yeni Kongre’de yeniden sunulması gerekecek. Bu nedenle moratoryum, kısa vadede yasalaşması zor bir öneri olarak görülüyor.
Daha uygulanabilir görülen yaklaşım, veri merkezlerinin kendi elektrik maliyetini üstlenmesi. Bu konuda Temsilciler Meclisi’nde geniş destek oluşmuş durumda. Ayrıca Senatör Edward Markey, veri merkezlerinin enerji, kirlilik ve sağlık etkilerine ilişkin ulusal bir çerçeve oluşturan bir taslak yayımladı. Bu öneriler, tam yasak yerine maliyet ve şeffaflık kurallarına odaklanıyor.
Seçim sonrası ilk açıklamalardan biri Teksas’tan geldi. Teksas’ın yeni seçilen Demokrat valisi Gina Hinojosa, şirketlerin Teksaslılara fayda sağlayacağını kanıtlayana kadar eyalette yeni veri merkezi projelerine ara verildiğini söyledi. Bu açıklama, eyalet düzeyinde de denetim döneminin başladığını gösteriyor.
Çıkış anketinde, yapay zekâ ve veri merkezlerini belirleyici ya da önemli gören seçmenlerin yüzde 64’ü Demokrat, yüzde 34’ü Cumhuriyetçi adayı destekledi. Konuyu küçük ya da önemsiz görenlerde ise tablo tersine döndü; bu grupta yüzde 57 Cumhuriyetçi, yüzde 41 Demokrat adayı tercih etti. Bu ilişki, konunun seçim sonucuyla bağlantılı olduğunu gösteriyor, ancak tek başına belirleyici olduğunu kanıtlamıyor.
Şirketler ve Beyaz Saray ne diyor?
Trump yönetimi, yapay zekâda Çin ile rekabet gerekçesiyle hızlı veri merkezi inşasını destekliyor. Temmuz 2025’te yayımlanan America’s AI Action Plan, izin süreçlerini hızlandırmayı ve federal engelleri azaltmayı hedefledi. Yönetim, eyalet yasalarını doğrudan ortadan kaldırmadı; ancak federal izin kararları, yerel imar ve şebeke kurallarının yerini tutmuyor.
Teknoloji şirketleri ve elektrik dağıtım şirketleri, yeni enerji ve altyapı maliyetlerini üstlenmeyi taahhüt eden gönüllü bir Beyaz Saray girişimine katıldı. Sektör, veri merkezlerinin istihdam ve vergi geliri sağladığını, yapay zekâ yarışında geri kalınmaması gerektiğini savunuyor. Çip üreticisi AMD’nin Üst Yöneticisi Lisa Su, seçim sonrası yaptığı değerlendirmede, sektör için bir fırsat penceresi gördüğünü söyledi.
Eleştiriler ise maliyetin ve riskin toplumla paylaşılmadığı yönünde. Çevre ve toplum grupları, zorunlu açıklama, izleme ve izin koşullarını talep ediyor. New York, yeni büyük ölçekli veri merkezleri için eyalet çevre izinlerini bir yıla kadar durdurdu. Teksas ise bazı veri merkezi izinlerini şebeke ve su denetimleri tamamlanana kadar askıya aldı.
Piyasa tepkisi de temkinli oldu. Reuters’ın aktardığına göre, seçim sonrası veri merkezi hisseleri gerilerken temiz enerji hisseleri yükseldi. Analistler, Kongre’nin inşaatı doğrudan durdurmasının zor olduğunu, ancak oturumlar, soruşturmalar ve vergi teşviklerinin geleceğinin tartışılacağını belirtiyor.
Türk toplumu için ne anlama geliyor?
ABD’de yaşayan Türk toplumu için bu sonuç, üç açıdan önemli. Birincisi, elektrik faturaları. Veri merkezlerinin yoğun olduğu bölgelerde yaşayan aileler, şebeke maliyetlerinin faturalara yansıyıp yansımayacağını yakından izleyecek. İkincisi, iş olanakları. Veri merkezleri inşaat ve bakım işleri yaratıyor, ancak bu işlerin kalıcı ve yerel halka açık olup olmadığı tartışılıyor.
Üçüncüsü, yapay zekânın iş hayatına etkisi. Kongre’de tartışılan öneriler arasında, yapay zekânın işe alım ve işten çıkarma kararlarında tek başına kullanılmasını sınırlayan düzenlemeler de var. Bu konu, ABD’de çalışan Türk göçmenler için de doğrudan önemli. İşverenlerin yapay zekâ araçlarını nasıl kullandığı, önümüzdeki dönemde daha fazla denetime tabi olabilir.
Türk toplumu için pratik sonuç, yerel kararlara katılımın öneminin artması. Veri merkezi projeleri, çoğu zaman belediye ve ilçe düzeyinde karara bağlanıyor. Yerel toplantılara katılmak ve onay süreçlerini izlemek, bu dönemde daha etkili bir yol haline geldi. Amerika Haberleri olarak teknoloji ve göçmenleri ilgilendiren gelişmeleri izlemeyi sürdüreceğiz.
Sırada ne var?
Önümüzdeki haftalarda ilk adım, sonuçların kesinleşmesi olacak. Ohio’da ilçe kurullarının, seçimden sonraki 21 gün içinde sonuçları onaylaması gerekiyor. Diğer eyaletlerde de benzer onay süreçleri sürüyor. Bu süreç tamamlanmadan, 33 sayısı nihai toplam olarak kabul edilmemeli.
İkinci adım, yeni Kongre’nin gündemi olacak. Demokratlar, oturumlar ve soruşturmalar yoluyla veri merkezi maliyetlerini ve izin süreçlerini gündeme getirebilir. Tam moratoryum önerisinin yasalaşması zor görünüyor, ancak maliyet paylaşımı ve şeffaflık kurallarında uzlaşma olasılığı daha yüksek. Beyaz Saray’ın vetosu, geniş kapsamlı düzenlemelerin önündeki en büyük engel olmaya devam edecek.
Üçüncü adım, eyalet düzeyinde atılacak. New York ve Teksas’ta başlayan izin duraklatmaları, başka eyaletlerde de benzer adımları tetikleyebilir. Ohio’da eyalet çapında yasak girişimi, 2027’de yeniden oylanabilir. Yerel seçmenlerin sandıkta verdiği mesaj, bu tartışmanın önümüzdeki yıl da gündemde kalacağını gösteriyor.
Sonuç olarak, ara seçimler yapay zekâ tartışmasında bir dönüm noktası oldu. Seçmenler, teknolojiye karşı çıkmadı; teknolojinin maliyetini, yerini ve denetimini sorguladı. Şimdi inceleme dönemi başlıyor ve bu dönemin nasıl şekilleneceği, Kongre ile eyaletlerin atacağı adımlara bağlı olacak.
Kaynak: USA Today, Data centers were on the ballot across the nation. They got crushed.
İlgili haber: Amerika Haberleri Teknoloji haberleri
