Trump Yönetimi 202 Büyük Sanayi Tesisini Hava Kirliliği Kurallarından Muaf Tuttu
ABD Başkanı Donald Trump, ikinci görev süresinin başlangıcından bu yana ülke genelindeki ağır sanayi kuruluşlarına yönelik kapsamlı bir temiz hava yasası muafiyeti uygulamasını devreye soktu. Federal kayıtlar ve The New York Times tarafından incelenen resmi veriler, yönetimin kanserojen gazlar yayan 202 büyük endüstriyel tesisi yürürlüğe girmesi beklenen sıkı emisyon kurallarından geçici olarak muaf tuttuğunu ortaya koyuyor. İlk aşamada geçici muafiyetlerle başlayan bu süreci, Çevre Koruma Ajansı (EPA) bünyesine atanan üst düzey yetkililerin ilgili çevre düzenlemelerini kalıcı olarak kaldırma çalışmaları takip ediyor.
İçindekiler
39 Eyaletteki 202 Sanayi Tesisine Temiz Hava Yasası Muafiyeti
Başkan Richard M. Nixon tarafından yarım asır önce imzalanan Temiz Hava Yasası (Clean Air Act), ABD çevre hukukunun en temel dayanaklarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak son dönemde yürütme organı tarafından kullanılan özel yetkiler, yasanın son elli yıldaki en kapsamlı başkanlık müdahalesiyle karşı karşıya kaldığını gösteriyor. İncelenen resmi belgelere göre, Beyaz Saray yönetimi 39 eyalet ve Porto Riko genelinde faaliyet gösteren toplam 202 endüstriyel tesise yeni hava kalitesi standartlarından muafiyet tanıdı.
Söz konusu kararların önemli bir kısmı, şirketlerin doğrudan elektronik posta yoluyla yaptıkları başvurular sonucunda hızlandırılmış prosedürlerle onaylandı. Önceki yönetim döneminde hazırlanan ve ağır sanayi tesislerinin filtreleme sistemlerini modernize etmesini zorunlu kılan kurallar, bu muafiyet kararlarıyla birlikte askıya alındı. Böylece tesislerin emisyon azaltımı için yapması gereken yüz milyonlarca dolarlık altyapı yatırımı ertelenmiş oldu.
Ekonomi ve sanayi çevreleri, bu adımların yerli üretimi koruduğunu ve enerji maliyetlerini düşürdüğünü savunuyor. Buna karşın kamu sağlığı uzmanları, sağlanan her bir temiz hava yasası muafiyeti kararının atmosferdeki zehirli partikül oranını doğrudan artırdığına dikkat çekiyor. ABD gündemi içerisinde geniş yer bulan bu idari kararlar, federal hükümetin sanayi denetimindeki rolünü yeniden tartışmaya açtı.
Muafiyet Kapsamına Alınan Sektörler ve Kimyasal Emisyonlar
Federal denetimden muaf tutulan 202 tesis arasında ülkenin en yüksek emisyon değerlerine sahip kimya fabrikaları, bakır izabe tesisleri, kok kömürü üretim merkezleri ve kömürle çalışan termik santraller yer alıyor. Özellikle çelik üretiminde kullanılan kok kömürü tesisleri ile petrokimya kompleksleri, havaya saldıkları ağır metaller ve uçucu organik bileşiklerle biliniyor. Düzenlemelerin askıya alınmasıyla birlikte bu işletmeler, mevcut emisyon sınırlarını aşan üretim kapasitelerini ek bir yaptırımla karşılaşmadan sürdürebiliyor.
Çevre mühendisliği raporlarına göre, denetim kapsamından çıkarılan fabrikaların atmosfere bıraktığı gazlar arasında etilen oksit, benzen, kloropren, kurşun ve arsenik gibi doğrudan insan sağlığını tehdit eden maddeler bulunuyor. Normal şartlarda bu tesislerin baca gazı izleme sistemlerini kurması ve fabrika sınırlarındaki hava kalitesini anlık olarak kamuya açıklaması gerekiyordu. Ancak verilen idari izinler, bu şeffaflık ve raporlama yükümlülüklerini de geçici olarak ortadan kaldırdı.
Teksas, Louisiana, Pensilvanya, Ohio ve İllinois gibi sanayi üretiminin yoğunlaştığı eyaletler, muafiyet listesindeki tesislerin en fazla kümelendiği bölgeler olarak öne çıkıyor. Özellikle ABD’de yaşayan göçmen nüfusun ve Türk toplumunun da yoğun olarak ikamet ettiği sanayi havzalarına yakın yerleşim birimleri, bu emisyon dalgalanmalarından doğrudan etkilenen alanlar arasında bulunuyor.
Tesislerin Çevresinde Yaşayan 3,3 Milyon Kişi İçin Sağlık Verileri
Nüfus sayımı verileri ve coğrafi haritalama analizleri, muafiyet tanınan 202 sanayi tesisinin çevresindeki üç millik (yaklaşık 4,8 kilometre) yarıçap içinde 3,3 milyon insanın yaşadığını ortaya koyuyor. Bu bölgelerde ikamet eden vatandaşlar, fabrikalardan yükselen kimyasal gazlara ve ince partikül maddelere (PM2.5) gün boyu doğrudan maruz kalıyor. Tıp literatüründe bu gazlara uzun süreli maruziyetin lenfoma, lösemi, meme kanseri ve kronik solunum yolu hastalıkları riskini belirgin ölçüde artırdığı belirtiliyor.
Çevre Koruma Ajansı’nın önceki yıllarda hazırladığı etki analizleri, sıkılaştırılmış emisyon kurallarının tam olarak uygulanması halinde yılda binlerce erken ölümün ve on binlerce astım krizinin önlenebileceğini hesaplamıştı. Ancak yürürlüğe konulan temiz hava yasası muafiyeti uygulamaları, öngörülen bu kamu sağlığı kazanımlarının sahaya yansımasını engelliyor. Yerel hastaneler ve halk sağlığı klinikleri, ağır sanayi bölgelerine komşu mahallelerde solunum şikayetlerinin ortalamanın üzerinde seyrettiğini raporluyor.
Demografik araştırmalar, söz konusu tesislerin çevresinde yaşayan 3,3 milyon kişinin büyük çoğunluğunun dar gelirli ailelerden ve azınlık topluluklarından oluştuğunu gösteriyor. Sanayi tesislerine yakın konut fiyatlarının daha düşük olması, yeni göçmen ailelerin ve işçi sınıfının bu bölgelere yerleşmesine neden olurken, çevresel kirliliğin sosyal maliyetini de belirli kesimler üzerinde yoğunlaştırıyor.
Temiz Hava Yasası Muafiyeti ve EPA Politikalarındaki Değişim
Beyaz Saray’ın sanayi tesislerine tanıdığı ayrıcalıklar yalnızca geçici başkanlık muafiyetleriyle sınırlı kalmadı. Başkan Trump’ın göreve başlamasının ardından EPA ve ilgili federal kurumlara atanan üst düzey yöneticiler, geçici olarak askıya alınan çevre kurallarını tamamen yürürlükten kaldırmak üzere kapsamlı bir mevzuat değişikliği süreci başlattı. Bu yöneticilerin önemli bir bölümünün, geçmişte kimya, kömür ve petrol sektörlerinde lobicilik veya hukuk danışmanlığı yapmış isimlerden oluşması dikkat çekiyor.
Kurum içinde yürütülen yeni çalışmalarda, çevre düzenlemelerinin ekonomik maliyet hesaplamaları yeniden kurgulanıyor. Atanan yetkililer, emisyon azaltım kurallarının sanayi şirketlerine getirdiği mali yükü merkeze alırken, temiz havanın sağladığı sağlık tasarruflarını hesaplama modellerinden çıkarıyor. Böylece temiz hava yasası muafiyeti ile başlayan geçici esneklik, idari hukuk yoluyla kalıcı bir kuralsızlaştırma politikasına dönüştürülüyor.
Ayrıca EPA bünyesindeki çevre denetçilerinin sayısı azaltılırken, fabrikalara yapılan habersiz saha denetimlerinde de ciddi bir düşüş yaşanıyor. Federal denetim mekanizmasının zayıflaması, sanayi kuruluşlarının kendi emisyon verilerini beyan ettiği öz denetim sistemlerini ön plana çıkarıyor. Uzmanlar, bağımsız doğrulama olmadan yürütülen bu sürecin gerçek kirlilik boyutunu gizleyebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Yerel Yönetimlerin ve Çevre Hukukçularının Yasal Girişimleri
Federal düzeyde gerçekleşen bu politika değişimine karşı birçok eyalet başsavcısı ve ulusal çevre örgütü federal mahkemelerde dava açmaya hazırlanıyor. Hukukçular, Temiz Hava Yasası’nda yer alan başkanlık muafiyeti maddesinin yalnızca ulusal güvenlik açısından kritik ve teknoloji eksikliği yaşayan istisnai durumlar için tasarlandığını savunuyor. İki yüzü aşkın tesise toplu şekilde temiz hava yasası muafiyeti verilmesinin yasanın ruhuna ve Kongre iradesine aykırı olduğu vurgulanıyor.
Öte yandan bazı eyalet yönetimleri, federal denetim boşluğunu doldurmak amacıyla kendi yerel çevre standartlarını sıkılaştırma yoluna gidiyor. Ancak hava kirliliğinin eyalet sınırlarını aşan doğası ve sanayi lobilerinin federal korumaları gerekçe göstermesi, yerel yönetimlerin yaptırım gücünü sınırlandırıyor. Önümüzdeki aylarda federal temyiz mahkemelerinde görülecek davalar, ABD’de sanayi üretimi ile kamu sağlığı arasındaki dengenin nasıl şekilleneceğini belirleyecek.
