Colorado’da İnanç ve Eşitlik Çatışması: Dini Okulların Kamu Finansmanı Yargıya Taşındı
Amerika Birleşik Devletleri’nde dini okullara kamu fonu aktarılması konusu, Yüksek Mahkeme’nin gündemine taşınan kritik bir davayla yeniden anayasal tartışmaların odağına yerleşti. Colorado eyaletinde dört yaşındaki çocuklara ücretsiz okul öncesi eğitim sağlayan devlet programı, iki Katolik anaokulunun ayrımcılık karşıtı kuralları kabul etmemesi nedeniyle büyük bir krize dönüştü. Eşcinsel ebeveynlerin çocuklarını ve LGBTİ+ bireyleri dini inançları gereği kabul etmeyen kilise okulları, eyaletin fonlama kriterlerine karşı çıkarak adli süreci başlattı.
Denver Başpiskoposluğu bünyesinde faaliyet gösteren St. Mary ve St. Bernadette anaokulları, eyalet yönetiminin uyguladığı cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği eşitliği şartının dini özgürlükleri ihlal ettiğini savunuyor. The Washington Post tarafından aktarılan haber detaylarına göre, iki alt federal mahkeme Katolik okullarının kamu bütçesinden pay alırken ayrımcılık yapamayacağına hükmetti. Muhafazakar çoğunluğa sahip Yüksek Mahkeme’nin salı günü yapacağı duruşma, kilise ile devlet ayrılığı ilkesinin sınırlarını yeniden çizecek.
İçindekiler
Yüksek Mahkeme Gündemindeki Dini Okullara Kamu Fonu Tartışması
Salı günü Yüksek Mahkeme yargıçlarının önüne gelecek olan St. Mary Catholic Parish v. Roy davası, ülke genelindeki eğitim kuponu ve kamu bursu programlarını doğrudan ilgilendiriyor. Katolik okullarını savunan hukuk kuruluşları, devletin sunduğu mali destekten dini kurumların inançlarından ödün vermeksizin yararlanması gerektiğini öne sürüyor. Tartışılan temel mesele, dini okullara kamu fonu sağlanırken devletin bağlayıcı eşitlik kuralları koyup koyamayacağı noktasında düğümleniyor.
Davacı Katolik kurumlar, geleneksel Hristiyan evlilik ve aile yapısı inançlarına aykırı olan bireyleri okula kabul etmeme hakkına sahip olduklarını belirtiyor. Ancak Colorado yetkilileri, kamu kaynaklarının herkesin vergileriyle finanse edildiğini ve hiçbir çocuğun ailesinin kimliği yüzünden dışlanamayacağını savunuyor. Yüksek Mahkeme’nin vereceği karar, eyaletlerin kamu bütçesi tahsis ederken tarafsızlık şartı arama yetkisini belirleyecek.
Hukuk uzmanları, muhafazakar yargıçların son yıllarda dini özgürlükler lehine verdiği kararların bu dosyaya da yansıyabileceğini değerlendiriyor. Mahkemenin kiliseler lehine hüküm kurması, kamu okulları dışındaki dini eğitime aktarılan bütçelerin denetimini tamamen ortadan kaldırabilir.
Colorado Evrensel Anaokulu Programı ve Ayrımcılık Kuralları
Colorado eyaleti dört yıl önce hayata geçirdiği Evrensel Anaokulu (UPK) modeliyle, dört yaşındaki her çocuğa haftada en az 15 saatlik ücretsiz okul öncesi eğitim hakkı tanıdı. Sisteme dahil olmak isteyen kamu, özel ve inanç temelli yüzlerce anaokuluna kapılar açıldı. Ancak eyalet yönetimi, programa katılan tüm okulların ırk, din, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği dahil sekiz temel alanda ayrımcılık yapmamasını yasal bir koşul olarak belirledi.
Onlarca farklı dini okul bu kuralları imzalayarak eyalet finansmanından yararlanmaya başladı. Fakat Denver banliyölerindeki Littleton ve Lakewood’da bulunan iki Katolik anaokulu, eşcinsel veya trans bireyleri kabul etmeyeceklerini bildirerek özel bir muafiyet talep etti. Eyalet Çocukluk Eğitimi Dairesi bu muafiyet talebini reddedince uyuşmazlık federal mahkemelere taşındı.
Eyalet yönetimi mahkemeye sunduğu savunmada, programın amacının tüm ailelere eşit eğitim erişimi sunmak olduğunu kaydetti. Yetkililer, dini okulların müfredatına karışmadıklarını ancak öğrenci kabulünde devlet parasıyla ayrımcılık yapılmasına izin verilemeyeceğini vurguladı.
Katolik Kiliselerinin Dini Hak Savunması ve Dini Okullara Kamu Fonu Talebi
Dini özgürlükleri savunan The Becket Fund avukatları, Colorado’nun Katolik okullarını inançları sebebiyle cezalandırdığını iddia ediyor. Kiliseler, Anayasa’nın Birinci Ek Maddesi’nde yer alan din ve vicdan özgürlüğünün korunması gerektiğini dile getiriyor. Okul yönetimleri, dini okullara kamu fonu verilmemesinin Katolik aileleri kendi inançlarına uygun okullardan mahrum bıraktığını savunuyor.
Davaya müdahil olan Katolik aileler, program dışında kaldıkları için çocuk başına yılda yaklaşık 4 bin 700 dolarlık okul öncesi eğitim desteğini kaybettiklerini belirtiyor. Aileler, yüksek enflasyon ortamında dini tercihlerinden ötürü ekonomik bir külfetle cezalandırıldıklarını öne sürüyor. Denver Başpiskoposluğu ise program başladığından bu yana Katolik okullarına kayıtlarda yüzde 20 oranında düşüş yaşandığını bildiriyor.
Başpiskoposluk yetkilileri, eyaletin kurallarının aileleri inançlarından vazgeçmekle devlet yardımından mahrum kalmak arasında tehlikeli bir seçime zorladığını vurguluyor. Kiliseler, devletin eğitim çoğulculuğunu desteklemesi gerektiği görüşünde birleşiyor.
Sivil Toplumun Tepkisi ve Vergi Mükelleflerinin Hakları
Eğitim Hukuku Merkezi ve Ulusal Kadın Hukuku Merkezi başta olmak üzere çok sayıda sivil toplum kuruluşu Colorado’nun yanında yer aldı. İnsan hakları savunucuları, vergi mükelleflerinin parasının ayrımcılık yapan kurumlara aktarılmasının anayasal laiklik ilkesini zedeleyeceğini savunuyor. Sivil toplum temsilcileri, mahkemenin Katolik okullarını haklı bulması durumunda yarın ırk veya mezhep temelli ayrımcılık yapan okulların da kamu fonu talep edebileceği uyarısında bulunuyor.
Eğitim uzmanları, özellikle kırsal bölgelerde az sayıda anaokulu bulunduğuna ve buralarda yaşayan LGBTİ+ ebeveynlerin çocuklarının kapı dışarı edilebileceğine dikkat çekiyor. Çocukların ebeveynlerinin kimliği yüzünden akranlarından tecrit edilmesinin pedagojik ve psikolojik açıdan derin yaralar açacağı ifade ediliyor.
Amerika’da yaşayan Türk toplumu ve farklı inanç gruplarından aileler de ABD anayasa hukuku ve eğitim politikaları eksenindeki bu davayı yakından takip ediyor. Kamu kaynaklarının dağıtımında eşitlik ilkesinin korunması, göçmen ve azınlık toplulukların hakları açısından hayati bir güvence oluşturuyor.
Carson v. Makin Emsali ve Anayasal Dengelerin Geleceği
Yüksek Mahkeme 2022 yılındaki Carson v. Makin kararında, özel okullara kamu yardımı sağlayan eyaletlerin dini okulları sırf inanç temelli oldukları gerekçesiyle dışlayamayacağına hükmetmişti. Ancak o kararda, dini okulların devletin ayrımcılık karşıtı kurallarına uyup uymayacağı sorusu yanıtsız bırakılmıştı. Colorado davası, Carson kararının eksik bıraktığı bu anayasal boşluğu dolduracak.
Mahkemenin 1990 tarihli Employment Division v. Smith içtihadına göre, genel ve tarafsız yasalar dini ibadetleri dolaylı olarak etkilese bile anayasaya aykırı sayılmıyor. Colorado yönetimi kuralların tüm kurumlara eşit uygulandığını belirterek bu içtihada dayanıyor. Ancak kilise avukatları, mevcut Yüksek Mahkeme’nin bu içtihadı aşındırarak dini kurumlara sınırsız bir muafiyet alanı açmasını talep ediyor.
Sonuç olarak, salı günü başlayacak sözlü savunmalar Amerikan eğitim sisteminin geleceğini şekillendirecek. Mahkemenin vereceği nihai hüküm, dini okullara kamu fonu akışının koşulsuz bir hak mı yoksa kamu denetimine tabi bir ayrıcalık mı olduğunu kesinleştirecek. Kararın 2027 ilkbaharında açıklanması bekleniyor.
