ABD’den Tartışmalı Karar: Afgan Askerler Pakistan Üzerinden İade Ediliyor
Amerika Birleşik Devletleri hükümeti, geçmişte Amerikan ordusuyla birlikte görev yapan eski askerler ve yerel müttefiklerin de yer aldığı onlarca Afgan sığınmacıyı ülkelerine geri göndermeye hazırlanıyor. İnsan hakları savunucuları ve Amerikan ordusu emektarları, yürürlüğe konan Afgan sınır dışı adımlarının doğrudan ölüm ve ağır işkence tehlikesi barındırdığı konusunda Beyaz Saray’ı sert bir dille uyarıyor. Kabil hattındaki güvenlik riskleri sürerken alınan bu karar, Amerikan kamuoyunda ve göçmenlik sisteminde yeni bir tartışma dalgası başlattı.
Federal Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE), ülke genelindeki kabul merkezlerinden topladığı 150’den fazla Afgan vatandaşını Louisiana eyaletindeki tesislerde bir araya getirdi. Associated Press tarafından elde edilen resmi belgelere göre, Amerikan yönetimi kiralık özel uçaklarla bu kişileri önce Pakistan’a, ardından kara yoluyla Afganistan sınırına göndermeyi planlıyor. Bu strateji, doğrudan diplomatik temas bulunmayan Taliban yönetimine dolaylı bir teslimat anlamına geliyor.

İçindekiler
Louisiana Gözaltı Merkezleri ve Afgan Sınır Dışı Operasyonu
Operasyonun merkez üssü haline gelen Louisiana’daki göçmen gözaltı merkezlerinde tutulan kişilerin çoğunluğunun, 2021 yılındaki Kabil tahliyesi sırasında ABD’ye getirilen müttefikler olduğu ifade ediliyor. Göçmenlik avukatları, gözaltındaki sığınmacıların hukuki yardım alma ve iltica başvurularını tamamlama haklarının kısıtlandığını bildiriyor. Tesislerdeki koşulların yetersizliği ve aileleriyle iletişim kuramamaları tepkileri daha da tırmandırıyor.
ABD içindeki insan hakları kuruluşları, yürütülen Afgan sınır dışı planları nedeniyle yüzlerce ailenin parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığına işaret ediyor. Geri gönderilme listesindeki kişilerin önemli bir kısmının Amerikan askerleriyle tercüman, istihbarat personeli ya da özel harekat personeli olarak çalıştığı biliniyor. Yetkililer, tahliye uçuşunun 2 Kasım tarihinden itibaren her an kalkabileceğini belirtiyor.
Göçmen hakları savunucuları, federal makamların üçüncü ülke mekanizmasını kullanarak yasal denetimlerden kaçmaya çalıştığını vurguluyor. Amerika Birleşik Devletleri, doğrudan Kabil’e uçuş gerçekleştiremediği için sığınmacıları Pakistan üzerinden aktarmayı tercih ediyor. Ancak bu durum, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan mültecilerin işkence görecekleri yere zorla gönderilmemesi kuralını fiilen zedeliyor.
Pakistan Üzerinden Üçüncü Ülke Tahliye Planı
Washington yönetiminin geliştirdiği mekanizma, sığınmacıların İslamabad yönetimine teslim edilmesini ve oradan sınır kapılarına sevk edilmesini içeriyor. Oysa Pakistan, 2023 yılından bu yana kendi topraklarındaki 2,7 milyondan fazla Afgan’ı zorla geri göndermiş bir ülke konumunda bulunuyor. İslamabad hükümetinin kalan 1,5 milyon sığınmacıyı da zorla Kabil’e gönderme kararlılığı sürerken bu güzergahın güvenli olmadığı açıkça görülüyor.
Uzmanlar, Pakistan’a indirilen kişilerin herhangi bir yasal korumadan mahrum kalarak doğrudan Taliban kontrol noktalarına sevk edileceğini kaydediyor. İslamabad’ın göçmenlere yönelik katı tutumu, Amerikan yönetiminin bu planını açık bir insani felaket riskine dönüştürüyor. Amerikan ordusuyla çalışmış personelin Pakistan makamları tarafından hızla Afgan sınırına itilmesi kaçınılmaz görünüyor.
Amerikan dış politikasında daha önce Güney Sudan ve Orta Afrika Cumhuriyeti gibi ülkelere yapılan üçüncü ülke iadeleri büyük tartışmalara yol açmıştı. Ancak Afganistan gibi doğrudan ölüm tehdidinin bulunduğu bir coğrafyaya bu yöntemin uygulanması, uluslararası toplumda derin bir endişe yaratıyor.
Taliban Baskısı Karşısında Afgan Sınır Dışı Kararları
Birleşmiş Milletler raporları, Taliban’ın yönetimi ele geçirmesinden bu yana eski rejimle ve yabancı askeri misyonlarla bağlantılı kişilere yönelik yüzlerce yargısız infaz gerçekleştirdiğini kanıtlıyor. Özellikle eski Afgan ordusuna mensup subaylar ve komandolar, genel af ilanlarına rağmen sistematik olarak kaçırılıyor, işkence görüyor veya öldürülüyor. Bu vahim tablo karşısında Afgan sınır dışı uygulamaları, söz konusu kişilerin hayatını doğrudan hiçe saymak anlamına geliyor.
Global Refuge Başkanı ve CEO’su Krish O’Mara Vignarajah, kamuoyuna yaptığı açıklamada yaşanan derin çelişkiye dikkat çekti. Vignarajah, beş yıl önce Amerikalıların Afgan müttefiklerin tahliye uçaklarına tutunarak kaçışını izlediğini hatırlatarak, bugün aynı yönetimin o insanları cellatlarının eline teslim etmek için özel uçak kiraladığını dile getirdi. Vignarajah, bu uçuşta adı geçen kişilerin hapis, işkence ve ölüm tehlikesiyle yüz yüze kalacağını vurguladı.
Kadınların ve kız çocuklarının temel eğitim ve çalışma haklarından tamamen mahrum bırakıldığı Afganistan’da, geri gönderilenlerin aileleri de büyük bir risk altına giriyor. Siyasi analistler, Taliban yönetiminin eski askerleri ibretlik cezalarla sindirmeyi hedeflediğini ve bu kişilerin Afganistan topraklarına adım attıkları anda tutuklanacağını belirtiyor.
İnsan Hakları Kuruluşları ve Gazilerden Yükselen Tepkiler
Amerikan sivil toplumunda ve savaş gazileri derneklerinde karara karşı eşi benzeri görülmemiş bir öfke dalgası yükseliyor. Afganistan’da görev yapmış çok sayıda Amerikalı emektar asker, yan yana savaştıkları müttefiklerinin bu şekilde terk edilmesini ve iade edilmesini Amerikan onuruna sürülmüş bir leke olarak nitelendiriyor. Gaziler, Kongre üyelerine acil çağrıda bulunarak uçuşların derhal durdurulmasını talep ediyor.
Hukuk örgütleri, Kongre’nin İç Güvenlik Bakanlığı üzerinde sıkı bir denetim kurmasını ve Pakistan ile yapılan gizli protokollerin açıklanmasını istiyor. Temsilciler Meclisi ve Senato’daki bazı üyeler, iade planlarının askıya alınması ve Geçici Koruma Statüsü (TPS) mekanizmasının Afganlar için yeniden işletilmesi yönünde yasa taslakları hazırlıyor. Ancak bürokratik engeller ve seçim atmosferi bu girişimlerin hızını kesiyor.
ABD’de yerleşik Türk toplumu ve mülteci dernekleri de ABD göçmenlik politikaları çerçevesinde yaşanan bu sert uygulamaları kaygıyla takip ediyor. Göçmenlik bürokrasisindeki bu tür sertleşmeler, genel sığınma başvurularını ve yasal vize süreçlerini de olumsuz yönde etkileyebiliyor.
Federal Mahkemeler ve Göçmenlik Hukukundaki Son Durum
Sivil haklar savunucuları ve mülteci avukatları, iade kararını durdurabilmek amacıyla federal mahkemelerde acil yürütmeyi durdurma davaları açtı. Mahkemelere sunulan dilekçelerde, sınır dışı edilecek kişilerin Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Sözleşmesi kapsamında koruma altında olduğu savunuluyor. Yargıçların bu hafta sonu vereceği kararlar, uçağın kalkıp kalkmayacağını belirlemede hayati bir rol oynayacak.
Federal mahkemelerin daha önceki bazı üçüncü ülke iade vakalarında yürütmeyi durdurma kararı verdiği biliniyor. Ancak İç Güvenlik Bakanlığı, ulusal güvenlik ve sınır muhafaza yetkilerini gerekçe göstererek planlanan uçuş takvimini hayata geçirmekte ısrar ediyor. Hukukçular, Kongre ve yargı freni olmadan bu kararın geri döndürülmesinin zor olduğuna işaret ediyor.
Önümüzdeki birkaç gün, sadece Louisiana’da tutulan 150 sığınmacının değil, aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri’nin müttefiklerine ve uluslararası iltica hukukuna olan bağlılığının da sınavı olacak. Alınacak nihai kararlar, küresel ölçekte Amerikan dış politikasının güvenilirliğini doğrudan tayin edecek.
