ABD’de Üniversitelere Yabancı Fon Soruşturması Başlatıldı
Amerika Birleşik Devletleri’nin prestijli yükseköğretim kurumlarını derinden sarsan üniversitelere yabancı fon soruşturması federal makamlar tarafından resmen başlatıldı. ABD Eğitim Bakanlığı ve Kongre denetim komitelerinin ortak koordinasyonunda yürütülen incelemede; aralarında Sarmaşık Birliği (Ivy League) üyelerinin de bulunduğu onlarca seçkin üniversitenin, yabancı hükümetlerden aldıkları yüz milyonlarca dolarlık bağış ve sözleşmeleri federal makamlardan gizledikleri iddia ediliyor.
Üniversitelere Yabancı Fon Soruşturması ve İncelemenin Kapsamı
Washington’da kamuoyuna duyurulan üniversitelere yabancı fon soruşturması, kampüslerdeki akademik bağımsızlığın ve ulusal güvenlik çıkarlarının korunmasını amaçlıyor. Federal müfettişler, özellikle biyoteknoloji, yapay zeka, kuantum fiziği, savunma sanayisi ve ileri mühendislik laboratuvarlarına aktarılan yabancı sermayeli araştırma bütçelerini çok yönlü olarak incelemeye aldı.
Soruşturma heyeti, üniversite yönetimlerinden son beş yıl içerisinde yabancı menşeli vakıflardan, devlet fonlarından ve denizaşırı şirketlerden elde edilen tüm bağış kayıtlarının eksiksiz dökümünü talep etti. Yapılan ilk tespitler, bazı büyük üniversitelerin yasal bildirim eşiklerinin üzerindeki devasa fonları kayıt dışı tuttuğunu veya paravan vakıflar üzerinden sisteme dahil ettiğini ortaya koyuyor.
Yükseköğretim Yasası Madde 117 ve Şeffaflık Yükümlülüğü
Federal incelemenin yasal omurgasını, 1965 tarihli Yükseköğretim Yasası’nın 117. Maddesi (Section 117) oluşturuyor. ABD Eğitim Bakanlığı kurallarına göre, bir takvim yılı içerisinde tek bir yabancı kaynaktan 250 bin dolar veya daha fazla tutarda bağış veya sözleşme geliri elde eden tüm üniversitelerin bu durumu federal portala bildirmesi mecburi tutuluyor.
Federal savcılar, üniversitelerin bu şeffaflık yükümlülüğünü sistematik biçimde göz ardı ettiğini ve kampüslerdeki fikri mülkiyet haklarının yabancı aktörlerin denetimine açıldığını ileri sürüyor. Üniversite rektörlükleri ise uluslararası akademik iş birliklerinin rutin araştırma fonlarından ibaret olduğunu ve iddiaların abartıldığını savunuyor.
“Amerikan üniversiteleri küresel bilimin merkezidir; ancak bu ayrıcalık, yabancı hükümetlerin ulusal güvenliğimizi tehdit eden gizli operasyonlarına ve fonlama mekanizmalarına zemin hazırlayamaz.”
Üniversitelere Yabancı Fon Soruşturması Kapsamındaki Ülkeler ve Bağışlar
Ayrıntıları netleşen üniversitelere yabancı fon soruşturması kapsamında özellikle Çin, Katar, Suudi Arabistan, Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri kaynaklı mali transferler mercek altına alındı. Rapora göre, Körfez ülkelerinden gelen bağışların daha çok beşeri bilimler ve Orta Doğu araştırma merkezlerinde yoğunlaştığı, Asya kaynaklı fonların ise kritik teknoloji laboratuvarlarına yönlendirildiği belirlendi.
Müfettişler, yabancı fon sağlayıcıların müfredat belirleme, öğretim üyesi atamaları ve öğrenci kulüplerinin faaliyetleri üzerinde dolaylı bir nüfuz alanı kurup kurmadığını araştırıyor. Özellikle hassas askeri araştırmalarda görev alan akademisyenlerin yabancı araştırma kurumlarıyla imzaladıkları danışmanlık sözleşmeleri titizlikle kontrol ediliyor.
Üniversitelere Yabancı Fon Soruşturması Sonrası Olası Yaptırımlar
Yasal sürecin derinleşmesiyle birlikte üniversitelere yabancı fon soruşturması neticesinde kurumların ağır yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısı yapıldı. Şeffaflık kurallarını kasten ihlal ettiği belirlenen üniversiteler, milyarlarca dolarlık federal araştırma hibelerinden men edilme riskiyle karşı karşıya kalacak.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kampüs gündemini, yükseköğretim politikalarını ve federal soruşturmaları Amerika Haberleri üzerinden anlık takip edebilirsiniz. Adalet Bakanlığı yetkilileri, usulsüzlük tespit edilen dosyalarda kurum yöneticileri hakkında cezai soruşturmaların da açılabileceğini ifade ediyor.
