📍 Chicago, IL, ABD • Canlı Yayın
🇺🇸 ABD'de Yaşayan Türklerin Bağımsız Haber Portalı
AMERİKA'DAN HABERİNİZ OLSUN

ABD Sandığa Giderken Tahran’dan Yeni Strateji: Caydırıcılıkta Risk Dönemi

ABD Gündemi

Ortadoğu hattında askeri ve diplomatik gerilim tırmanırken, Tahran yönetimi Washington ve Tel Aviv’deki kritik siyasi süreçlerin sonucuna bakılmaksızın yeni bir çatışma dalgasına odaklandı. Güvenlik uzmanları ve istihbarat kaynakları, bölgede tansiyonun düşmeyeceğine işaret eden kapsamlı bir İran savaş hazırlığı sürecinin sahada aktif olarak yürütüldüğünü vurguluyor. Tahran’daki askeri karar alıcılar, sandıktan çıkacak hiçbir siyasi tablonun iki ülke arasındaki derin yapısal husumeti sona erdirmeyeceğini düşünüyor.

ABD’de yaklaşan Kongre ara seçimleri ve İsrail’deki hükümet kurma krizleri bölgesel dış politikanın seyrini doğrudan etkiliyor. The New York Times raporuna göre, İran liderliği seçim sandığından hangi aktör çıkarsa çıksın İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri kaynaklı operasyonların hız kesmeyeceğini öngörüyor. Bu çerçevede Tahran sokaklarında ve askeri üslerinde savunma önlemleri en üst seviyeye çıkarılmış durumda.

Bölgesel Gerilim ve İran Savaş Hazırlığı

İran Dini Lideri Mücteba Hamaney, geçtiğimiz günlerde silahlı kuvvetlerin üst düzey komuta kademesiyle bir araya gelerek caydırıcılık doktrininde köklü bir revizyona gidildiğini duyurdu. Hamaney, Amerikan ve İsrail hedeflerine yönelik olası her türlü hamleye anında ve coğrafi sınırlama olmaksızın karşılık verilmesi talimatını paylaştı. Bu yaklaşım, Tahran’ın yıllardır benimsediği stratejik sabır politikasından vazgeçtiğini gösteriyor.

Uluslararası Kriz Grubu Kıdemli İran Analisti Hamidreza Azizi, Tahran yönetiminin haftalardır yoğun bir askeri teyakkuz içerisinde olduğunu belirtiyor. Azizi’ye göre mevcut İran savaş hazırlığı, doğrudan askeri risk alma eğiliminin ve asimetrik caydırıcılık anlayışının güçlendiğini teyit ediyor. İsrail’in dolaylı veya örtülü operasyonlarına dahi Tahran’ın doğrudan füzeler ve hava savunma sistemleriyle yanıt verme ihtimali masada duruyor.

Tahran merkezli Arap İran Araştırmaları Merkezi Direktörü Muhammed Salih Sıdkiyan ise İsrail’deki siyasi liderlik değişiminin İran algısını değiştirmeyeceğini savunuyor. Sıdkiyan, 1980’li yıllardan bu yana İsrail hükümetlerinin Tahran’a yönelik güvenlik eksenli yaklaşımının değişmediğine dikkat çekiyor. Başbakan Binyamin Netanyahu yerine muhalefet lideri Gadi Eisenkot gelse dahi güvenlik politikalarının özünün korunacağı hesaplanıyor.

ABD ve İsrail Seçimlerinin Ortadoğu Dengelerine Etkisi

İsrail’de yapılan genel seçimler, ne mevcut Başbakan Netanyahu’nun sağ ittifakına ne de muhalefet blokuna tek başına hükümet kurma çoğunluğu sağladı. Ortaya çıkan bu siyasi kilitlenme, Tel Aviv’in güvenlik kararlarında belirsizlik yaratırken bölgesel operasyon riskini artırıyor. Tahran tarafı, koalisyon arayışlarının agresif dış politika hamleleriyle telafi edilmeye çalışılabileceğini değerlendiriyor.

Washington tarafında ise Kongre ara seçimleri Beyaz Saray’ın dış politika üzerindeki hareket kabiliyetini sınayacak bir nitelik taşıyor. Demokratların Temsilciler Meclisi’nde üstünlüğü sağlama olasılığı ve Senato’daki hassas dengeler, Başkan Donald Trump yönetiminin askeri adımlarına fren mekanizması oluşturabilir. Ancak Tahran, Kongre’deki güç değişiminin savunma ve enerji yaptırımlarında köklü bir yumuşama getirmeyeceği kanaatinde birleşiyor.

Amerikan iç politikasında artan benzin fiyatları ve askeri harcamaların seçmen tercihleri üzerindeki baskısı Tahran tarafından dikkatle izleniyor. İranlı kurmaylar, ABD içindeki ekonomik kırılganlıkların Trump yönetimini diplomatik bir uzlaşı aramaya zorlayabileceğini, fakat bunun sahici bir barıştan ziyade taktiksel bir manevra olduğunu iddia ediyor.

Tahran Yönetiminin İran Savaş Hazırlığı ve 7 Kritik Şartı

Tahran’ın güvenlik bürokrasisi, olası bir diplomatik müzakere öncesinde masaya sürdüğü kırmızı çizgileri netleştirdi. Ulusal Güvenlik Başdanışmanı Muhsin Rızai’ye yakınlığıyla bilinen kıdemli analist Mustafa Necefi, resmi makamların 7 kritik şart yerine getirilmeden hiçbir geçici anlaşmaya imza atmayacağını kaydetti. Sahadaki İran savaş hazırlığı adımları ile diplomatik talepler bu şartlar çerçevesinde eşgüdümlü şekilde ilerletiliyor.

İran’ın sıraladığı yedi ön şart arasında Basra Körfezi’ndeki Amerikan deniz ablukasının tamamen kaldırılması ilk sırada yer alıyor. Tahran ayrıca petrol ihracatına yönelik uluslararası yaptırımların sonlandırılmasını, Lübnan dahil tüm bölgesel cephelerde çatışmaların durdurulmasını ve dondurulmuş mali varlıkların serbest bırakılmasını şart koşuyor. Hürmüz Boğazı’nın deniz seyrüsefer yönetiminin İran’ın egemenlik hakları altında tanınması da temel maddelerden biri olarak öne çıkıyor.

Mustafa Necefi, Washington yönetiminin nükleer tavizler karşılığında seçim öncesi bir anlaşma koparmaya çalıştığını ancak Tahran’ın buna geçit vermeyeceğini belirtti. Necefi’ye göre taraflar arasında güven eksikliği tarihin en yüksek seviyesinde seyrediyor. Anlaşma sağlanamaması durumunda seçimlerin hemen ardından sahadaki gerilimin doğrudan çatışmaya evrilme tehlikesi son derece kuvvetli görünüyor.

Washington ile Tahran Arasında Arka Kapı Diplomasisi

Gerilimin gölgesinde perde arkasında dikkat çekici bir diplomatik trafik de yaşanıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, doğrudan İran Ulusal Güvenlik Başdanışmanı Muhsin Rızai’ye hitaben kapsamlı barış müzakereleri öneren resmi bir mektup iletti. Vance’in İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan yerine Devrim Muhafızları kökenli muhafazakar kanadın temsilcisi Rızai’yi muhatap alması stratejik bir tercih olarak yorumlanıyor.

Katar ise iki başkent arasında arabuluculuk misyonunu aralıksız sürdürüyor. Katarlı üst düzey heyetler Tahran’da temaslarda bulunurken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Doha’da uluslararası aracılarla görüşmeler gerçekleştirdi. Arakçi, nükleer dosyadaki yeni tekliflerin incelendiğini ve Vance’in mektubunun olumlu bir ilk temas adımı teşkil ettiğini kamuoyuna açıkladı.

Fakat Beyaz Saray ile Tahran arasındaki bu dolaylı temaslar askeri hazırlıkları durdurmaya yetmiyor. ABD ve İsrail ordularının ortak hava ve füze harekatı planlarını güncellediği, Tahran’ın ise yeraltı tesislerini ve hava savunma bataryalarını güçlendirdiği gelen bilgiler arasında. Washington’da yaşayan Türk göçmenler ve iş dünyası, Ortadoğu ve küresel gelişmeler ekseninde petrol fiyatları ve küresel piyasalardaki dalgalanmaları yakından takip ediyor.

Hürmüz Boğazı ve Küresel Enerji Koridorunun Geleceği

Missouri Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde görev yapan İran uzmanı Prof. Dr. Mehrzad Boroujerdi, taraflar arasındaki mesafenin çok geniş olduğunu vurguluyor. Boroujerdi’ye göre Tahran, bir yandan sınırlı diplomatik kanalları açık tutarken diğer yandan en yüksek kapasiteyle askeri savunmasını tahkim ediyor. Bu ikili stratejinin merkez üssünü ise Hürmüz Boğazı’nın güvenliği oluşturuyor.

Dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, olası bir çatışmada ilk kriz noktası olarak görülüyor. Tahran yönetiminin deniz ablukasına karşı boğaz geçişlerini kısıtlama ihtimali, petrol varil fiyatlarında ani sıçramalara ve küresel enflasyonun yeniden tetiklenmesine yol açabilir. Bu senaryo, ABD iç pazarında tüketici harcamalarını ve göçmen toplulukların yaşam maliyetlerini doğrudan etkileyecektir.

Sonuç olarak, gerek Tahran gerekse Washington hattında yürütülen temaslara rağmen askeri senaryolar ağırlığını koruyor. Bölgesel dinamikler, diplomatik bir anlaşma sağlanamadığı takdirde diplomatik masaların yerini sıcak çatışmalara bırakabileceğini gösteriyor. Önümüzdeki haftalar, Ortadoğu’nun geleceğini ve küresel güvenlik mimarisini şekillendirecek kritik gelişmelere sahne olacak.