📍 Chicago, IL, ABD • Canlı Yayın
🇺🇸 ABD'de Yaşayan Türklerin Bağımsız Haber Portalı
AMERİKA'DAN HABERİNİZ OLSUN

Yüksek Mahkeme, Irk ve Okul Kayıtları Konusunda Yeni Bir Davayı Ele Alıyor

ABD Gündemi

ABD Yüksek Mahkemesi, Maryland eyaletindeki seçkin ortaokullara kabul sürecinde ırkın rolünü tartışmaya açan yeni bir okul kabul davası dosyasını görüşmeyi kabul etti. Mahkeme kararını 19 Ekim Pazartesi günü duyurdu. Dava, Montgomery County’deki dört devlet ortaokulunun kura temelli kabul sistemine yöneliyor.

Gelişme, Yüksek Mahkeme’nin 2023’te üniversitelerde ırk temelli kabul uygulamalarını reddeden kararından üç yıl sonra geldi. Konu, çocuklarını ABD devlet okullarına kaydettiren Türk aileleri ve diğer göçmen aileler açısından da yakından izlenecek bir başlık olarak öne çıkıyor.

Okul Kabul Davası Neden Yüksek Mahkeme’ye Taşındı?

Davayı, Association for Education Fairness (Eğitimde Adalet Derneği) adlı bir ebeveyn grubu açtı. Grup, Montgomery County Board of Education aleyhine açtığı davada dört seçkin ortaokulun kabul politikasının Asyalı Amerikalı öğrencilere karşı ayrımcılık içerdiğini savunuyor. Ebeveynlere göre politika, Siyahi ve Latin kökenli öğrencileri Asyalı öğrencilerin önüne geçiriyor.

Dava, 2022’de Federal Bölge Yargıcı Paula Xinis tarafından reddedildi. 4. Daire Federal Temyiz Mahkemesi de bu kararı onadı. Temyiz mahkemesi, Virginia’daki seçkin bir devlet lisesine ilişkin yakın tarihli bir karara dayandı. Bunun üzerine ebeveyn grubu Yüksek Mahkeme’ye başvurdu.

Mahkemenin başvuruyu kabul etmesiyle bu okul kabul davası, daha önce reddedilen itirazın yeniden canlanabileceği anlamına geliyor. Ebeveyn grubu lehine bir karar çıkması halinde dava yeniden görülebilecek.

Montgomery County’deki Kura Sistemi Nasıl İşliyor?

Söz konusu politika, 2021-2022 eğitim yılında uygulanmaya başladı. İlçe yönetimi, pandeminin önceki sistemi imkânsız hale getirdiğini belirtiyor. Bu nedenle yeni sisteme “Pandemi Planı” adı verildi.

Dava kapsamındaki okullar arasında Silver Spring’deki Takoma Park Middle School ile Germantown’daki Martin Luther King Jr. Middle School yer alıyor. Dört okul da akademik açıdan zorlu “magnet” programları sunuyor. Magnet okullar, genellikle ilçe genelinden öğrenci alan devlet okullarıdır.

Ebeveyn grubunun temel itirazı, havuza kabul kriterlerinde okulların yoksulluk düzeyinin dikkate alınması. Dava dilekçesindeki bu unsur, dosyanın merkezindeki tartışmayı oluşturuyor. Grup, bu ölçütün ırkın yerine geçen bir araç gibi çalıştığını öne sürüyor. İlçe ise sistemi “renk körü bir kura” olarak tanımlıyor ve ırkın hiçbir aşamada ölçüt olmadığını savunuyor.

Magnet okullar için yapılan başvurular, aileler açısından önemli bir karar süreci anlamına geliyor. Bu nedenle kabul kurallarında yaşanacak her değişiklik, başvuru yapan öğrencilerin ve velilerin planlarını doğrudan ilgilendiriyor.

Mahkemenin Yanıtlayacağı Hukuki Soru Nedir?

Yüksek Mahkeme’nin önündeki soru oldukça teknik. Mahkeme, görünürde tarafsız bir kabul politikasına itiraz eden tarafın, hedeflenen ırksal grubun başvuru havuzundaki payına kıyasla topluca orantısız biçimde etkilendiğini göstermesinin gerekip gerekmediğini inceleyecek. Başka bir deyişle, ayrımcılık iddiasını kanıtlamak için hangi delillerin yeterli olduğu tartışılacak.

NBC News’e göre bu okul kabul davası, anayasal sorunun kendisinden çok, bu tür bir iddia için hangi kanıtın sunulması gerektiği üzerinde yoğunlaşıyor. Haberde, mahkemenin bu dosyada anayasal konuya ilişkin geniş bir karar vermesinin beklenmediği belirtiliyor.

Dosyada kullanılan hukuki çerçeve, Anayasa’nın eşit koruma maddesine dayanıyor. Mahkemenin 2023’te üniversite kabullerinde ırkın kullanılmasını yasaklayan kararı da aynı maddeye atıf yapmıştı.

Reuters’a göre davadaki ebeveynler, görünürde tarafsız bu tür politikaların sosyoekonomik durum gibi vekil ölçütler kullanarak aynı ırk temelli sonucu doğurduğunu iddia ediyor. Benzer iddialar, 2023 kararından bu yana farklı okul ve üniversite politikalarına karşı da gündeme getirildi. Mahkemenin hangi ölçütü benimseyeceği, benzer politikaları izleyen okul bölgeleri açısından da merak konusu olacak.

Taraflar Hangi Argümanları Öne Sürüyor?

Ebeveynlerin avukatları, mahkemeye sundukları belgede “ırk dengelemesi ırk ayrımcılığıdır” ifadesini kullandı. Avukatlara göre kurumlar, ırka açıkça atıf yapmadan belirli ırksal hedefler belirleyip bunlara ulaşabiliyor ve ayrımcılık niyetinin sorgulanmasından kaçınabiliyor.

Montgomery County okul yönetimi ise farklı bir görüşte. Yönetim, bir kura sisteminin ırk temelli kasıtlı ayrımcılık olarak nitelendirilmesinin kavramsal olarak zor olduğunu ifade ediyor. Ayrıca sistemin, öngörülemeyen küresel bir salgına yanıt olarak benimsendiğini vurguluyor.

Yönetim, 4. Daire Federal Temyiz Mahkemesi’nin politikanın Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna doğru biçimde ulaştığını savunarak Yüksek Mahkeme’den dosyayı almamasını talep etmişti. Mahkeme ise bu talebe rağmen dosyayı inceleme kararı aldı.

Ebeveyn grubu, tarafsız görünen bir politikanın uygulamada belirli bir grubu dezavantajlı hale getirip getirmediğinin incelenmesini istiyor. İlçe yönetimi ise politikanın baştan sona ırktan bağımsız tasarlandığını savunuyor. Bu okul kabul davası, iki yaklaşım arasındaki farkı doğrudan mahkemenin önüne taşıyor.

Daha Önceki Kararlar Neyi Gösteriyor?

Yüksek Mahkeme, 2023’te Harvard Üniversitesi ve Kuzey Carolina Üniversitesi’nin ırkı bir faktör olarak değerlendiren kabul programlarını iptal etmişti. Karar, ırkı açıkça gözeten uygulamaları yasaklarken, ırkı doğrudan kullanmadan okulların ırksal bileşimini etkileyen politikalara dair soruları açık bırakmıştı.

Mahkeme, 2024’te Boston’daki ve Virginia’nın Fairfax County bölgesindeki seçkin devlet liselerinin kabul politikalarına yönelik benzer itirazları ele almayı reddetmişti. Yeni dosya bu nedenle, söz konusu soruların mahkemenin önüne bir okul kabul sistemi üzerinden yeniden gelmesi anlamına geliyor.

Montgomery County okullarıyla ilgili dosya, mahkemenin bu ilçeye yönelik ilk davası değil. Mahkeme geçen yıl, ilkokul sınıflarında kullanılan LGBTQ temalı kitaplara dini gerekçelerle itiraz eden ebeveynler lehine karar vermişti.

Okul Kabul Davası Sonrasında Süreç Nasıl İlerleyecek?

Mahkemenin olağan takvimine göre sözlü savunmaların önümüzdeki yıl, yani 2027’nin ilk aylarında dinlenmesi bekleniyor. Kararın ise haziran sonuna kadar açıklanması öngörülüyor. Mahkeme ebeveyn grubu lehine karar verirse dava yeniden görülebilecek; ilçe lehine karar verirse alt mahkemelerin kararı geçerliliğini koruyacak.

Bu okul kabul davası için mahkemenin dosya ve takvim bilgilerine ABD Yüksek Mahkemesi’nin resmi internet sitesinden ulaşılabiliyor. Eğitim alanındaki diğer gelişmeler için eğitim haberlerimizi takip edebilirsiniz.

Dosyanın resmi adı, Association for Education Fairness v. Montgomery County Board of Education olarak kayıtlara geçti. Amerika Haberi olarak gelişmeyi izlemeye devam edecek ve mahkemenin takvimindeki değişiklikleri okurlarımızla paylaşacağız.